پیامدهای تغییر اقلیم بر اقتصاد افغانستان؛ از هشدارهای علمی تا راهکارهای عملی در مناظره اقتصادی کابل
مناظره اقتصادی کابل با محوریت بررسی «پیامدهای تغییر اقلیم بر اقتصاد افغانستان» به ابتکار مؤسسه مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان (AELSO) و با همکاری پوهنتون خانه نور برگزار شد؛ نشستی که در آن جمعی از استادان دانشگاه، کارشناسان اقتصادی، متخصصان محیط زیست، محققان و محصلان گردهم آمدند تا یکی از جدیترین چالشهای معاصر کشور را از زوایای مختلف مورد تحلیل قرار دهند.
در این برنامه، تغییر اقلیم نه بهعنوان یک موضوع صرفاً محیطزیستی، بلکه بهعنوان یک عامل تأثیرگذار بر بنیانهای اقتصادی کشور مورد بحث قرار گرفت. مناظرهکنندگان با اشاره به وابستگی گسترده اقتصاد افغانستان به زراعت و منابع طبیعی، تأکید کردند که هرگونه تغییر در الگوهای اقلیمی میتواند پیامدهای مستقیم و گستردهای بر تولید، اشتغال و رفاه مردم داشته باشد. کاهش منابع آب، افزایش خشکسالیها، سیلابهای ناگهانی و تخریب زمینهای زراعتی از جمله مسائلی بود که بهعنوان نمونههای عینی از تأثیرات تغییر اقلیم مطرح گردید.
در جریان مناظره، سیدشاه گهرپور، کارشناس محیط زیست، با تأکید بر ابعاد عینی این پدیده اظهار داشت: «تغییر اقلیم در افغانستان دیگر یک تهدید آینده نیست؛ بلکه واقعیتی است که امروز خود را در قالب کاهش منابع آب، خشکسالیهای پیدرپی و تخریب زمینهای زراعتی نشان میدهد و مستقیماً معیشت مردم را تحت تأثیر قرار داده است.»
در سوی دیگر، ادریس محمدی ځاځی، کارشناس اقتصادی برنامه، با نگاهی ساختاری به موضوع پرداخت و هشدار داد که ناتوانی در سازگاری با شرایط اقلیمی جدید میتواند هزینههای اقتصادی قابل توجهی را به همراه داشته باشد. او بیان کرد: «اگر اقتصاد افغانستان نتواند خود را با شرایط جدید اقلیمی تطبیق دهد، هزینههای تولید افزایش یافته، رشد اقتصادی کند میشود و فشار اقتصادی بر خانوادهها به شکل قابل توجهی بیشتر خواهد شد.»
همچنان، یکی از مناظرهکنندگان برنامه با اشاره به تأثیرات اجتماعی این پدیده افزود: «تغییر اقلیم تنها یک مسئله محیطزیستی نیست؛ این پدیده مستقیماً به افزایش مهاجرتهای داخلی و فرامرزی، بیثباتی اجتماعی و فشار بر شهرهای بزرگ مانند کابل منجر میشود.»
در ادامه، مناظرهکننده دیگری بر نقش سیاستگذاری تأکید نموده گفت: «اگر امروز در بخش مدیریت منابع آب و حمایت از زراعت سرمایهگذاری نکنیم، فردا هزینههای جبران خسارات چند برابر خواهد بود.»
بحثهای مطرحشده در این مناظره نشان داد که تغییر اقلیم میتواند بهصورت زنجیرهای بر بخشهای مختلف اقتصاد اثر بگذارد؛ از کاهش تولیدات زراعتی گرفته تا افزایش بیکاری، تشدید فقر و حتی افزایش مهاجرتهای داخلی و فرامرزی. با این حال، فضای مناظره صرفاً محدود به بیان چالشها نبود، بلکه راهکارهایی نیز برای کاهش اثرات منفی و بهرهگیری از فرصتهای احتمالی مطرح شد. کارشناسان بر این باور بودند که با مدیریت علمی منابع آب، توسعه زراعت مقاوم به اقلیم، سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر و استفاده از تکنولوژیهای نوین، میتوان مسیر سازگاری با تغییرات اقلیمی را هموار ساخت و حتی زمینههای جدیدی برای رشد اقتصادی ایجاد کرد.
در جمعبندی نهایی، شرکتکنندگان بر این نکته توافق داشتند که تغییر اقلیم به یک چالش ساختاری برای اقتصاد افغانستان تبدیل شده است و مقابله مؤثر با آن نیازمند رویکردی جامع، مبتنی بر دانش و هماهنگ میان نهادهای مختلف میباشد. تأکید براین بود که بدون برنامهریزی ملی و سیاستگذاری دقیق، تابآوری اقتصادی کشور در برابر این پدیده کاهش خواهد یافت.
در بخش پایانی این برنامه، کتاب «تجارت آزاد و تأثیرش در رشد اقتصادی» اثر دونالد بودرو بهعنوان یکی از منابع مهم در حوزه اقتصاد بازار معرفی گردید. این اثر به بررسی نقش تجارت آزاد در توسعه اقتصادی و ارتباط آن با رشد پایدار میپردازد و مورد توجه اشتراککنندگان قرار گرفت. نسخه چاپی این کتاب در اختیار علاقهمندان قرار گرفت و همچنان مجموعهای از منابع علمی مرتبط از سوی موسسه مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان به استادان، محصلان و شرکتکنندگان اهدا شد.
مناظره اقتصادی کابل در پایان، بار دیگر اهمیت گفتوگوی علمی و تبادل دیدگاههای تخصصی را در مواجهه با چالشهای ملی برجسته ساخت و نشان داد که آینده اقتصاد افغانستان بیش از هر زمان دیگر به میزان آمادگی در برابر تغییرات اقلیمی و اتخاذ سیاستهای هوشمندانه وابسته است.