اقتصاد زراعتی و صنعتی؛ دو پایه اساسی توسعه اقتصادی افغانستان است
در شرایطی که اقتصاد افغانستان بیش از هر زمان دیگر با چالشها و شکنندگی روبهرو است، «مناظره اقتصادی غزنی» با محور «فرصتها و چالشهای اقتصاد زراعتی و صنعتی» بستری را برای تبادل افکار، بررسی علمی و واکاوی ابعاد مختلف این دو بخش مهم اقتصادی فراهم ساخت.
این مناظره از سوی مؤسسه مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان (AELSO) با همکاری دانشگاه خاتمالنبیین و با حضور استادان، پژوهشگران، کارشناسان، فعالان اقتصادی و محصلان در شهر غزنی برگزار شد.
در آغاز برنامه، رئیس پوهنحی اقتصاد دانشگاه خاتمالنبیین ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این برنامه، برگزاری چنین مناظرههایی را برای توسعه فرهنگ گفتوگوی علمی و بررسی راهکارهای عملی توسعه اقتصادی افغانستان مهم عنوان کرد. وی افزود که اقتصاد افغانستان برای عبور از بحرانهای کنونی، نیازمند برنامهریزی علمی، استفاده درست از ظرفیتهای داخلی و ایجاد هماهنگی میان بخشهای زراعت و صنعت است.
به گفته او، مناظره اقتصادی غزنی فرصت مناسبی را برای بررسی علمی و عملی ظرفیتها، چالشها و راهکارهای توسعه اقتصاد زراعتی و صنعتی فراهم ساخته و میتواند در افزایش آگاهی محصلان و جوانان نسبت به مسائل اقتصادی کشور نقش مؤثری داشته باشد.
کارشناسان حاضر در این مناظره، اقتصاد زراعتی و صنعتی را دو بال اساسی توسعه اقتصادی دانسته و تأکید کردند که رشد پایدار اقتصادی بدون توجه همزمان به این دو بخش امکانپذیر نیست. آنان اظهار داشتند که اقتصاد زراعتی و صنعتی نهتنها در تقابل با یکدیگر قرار ندارند، بلکه مکمل و لازم و ملزوم هم بوده و تقویت هر یک میتواند زمینه رشد دیگری را نیز فراهم سازد.
داکتر مهدوی، کارشناس اقتصاد زراعتی، با برجستهساختن اهمیت زراعت در افغانستان گفت که در شرایط کنونی، اقتصاد زراعتی از اولویت ویژه برخوردار است؛ زیرا بخش بزرگی از مردم برای تأمین معیشت و مواد غذایی به زراعت وابستهاند. او افزود که ناامنی غذایی، خشکسالیهای پیهم و کاهش تولیدات داخلی، تهدیدهای جدی در برابر جامعه افغانستان ایجاد کرده و توجه به زراعت میتواند میزان این تهدیدها را کاهش دهد.
وی همچنان تصریح کرد که افغانستان از ظرفیتهای گسترده زراعتی برخوردار بوده و وجود زمینهای حاصلخیز، تنوع اقلیمی، آبوهوای مناسب در برخی مناطق و تولید میوههای باکیفیت، از مهمترین مزیتهای نسبی اقتصاد زراعتی کشور محسوب میشود. به باور او، اگر روی توسعه زراعت سرمایهگذاری جدی صورت گیرد، افغانستان میتواند به خودکفایی نسبی در بخش مواد غذایی دست یابد.
در سوی دیگر، داکتر کمالی، کارشناس اقتصاد صنعتی، با تأکید بر اهمیت صنعتیشدن کشور اظهار داشت که افغانستان برای عبور از وابستگی اقتصادی و کاهش فقر، ناگزیر به حرکت به سوی اقتصاد صنعتی است. وی گفت که صنعتیشدن میتواند فرصتهای کاری گسترده ایجاد کرده، وابستگی به واردات را کاهش دهد و زمینه رشد صادرات را فراهم سازد.
او افزود که محدود بودن زمینهای حاصلخیز و افزایش نیازهای جمعیتی، ایجاب میکند که افغانستان در کنار توسعه زراعت، به رشد صنایع تولیدی و تبدیلی نیز توجه جدی داشته باشد؛ زیرا صنایع میتوانند ارزشافزوده محصولات زراعتی را افزایش داده و اقتصاد کشور را تقویت کنند.
کارشناسان این مناظره همچنان مزیتهای نسبی اقتصاد زراعتی و صنعتی را مورد بررسی قرار داده و اظهار داشتند که آب، موقعیت جغرافیایی مناسب، زمینهای حاصلخیز، محصولات زراعتی متنوع و میوههای باکیفیت از مهمترین ظرفیتهای اقتصاد زراعتی افغانستان به شمار میرود. در مقابل، منابع طبیعی، معادن و موقعیت ترانزیتی کشور از ظرفیتهای مهم برای توسعه اقتصاد صنعتی دانسته شد؛ هرچند استفاده مسلکی و مؤثر از این ظرفیتها هنوز با مشکلات و محدودیتهای فراوان روبهرو است.
در بخش دیگری از این مناظره، کارشناسان چالشهای اساسی فراراه اقتصاد زراعتی و صنعتی را نیز مورد بحث قرار دادند. آنان گفتند که کمبود آب، تغییرات اقلیمی، ضعف زیربناها، نبود آگاهی مسلکی در میان دهقانان، استفاده از روشهای سنتی زراعت، نبود سردخانهها، کمبود بازار مناسب و مکانیزه نبودن زراعت از عمدهترین چالشهای موجود در برابر اقتصاد زراعتی افغانستان است.
به گفته کارشناسان، اقتصاد صنعتی نیز با مشکلات متعددی از جمله کمبود سرمایهگذاری، ضعف انرژی و زیربناها، وابستگی شدید به واردات، ضعف تکنالوژی، کمبود نیروی متخصص، نبود پارکهای صنعتی معیاری، رقابت شدید در بازارهای منطقهای و ضعف سیستم بانکی روبهرو است.
کارشناسان در ادامه، راهکارهایی را نیز برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور ارائه کردند. آنان اصلاح سیستم آبیاری، ایجاد مراکز تحقیقات زراعتی، افزایش آگاهی دهقانان، توسعه زیربناها، ایجاد سردخانهها، جستوجوی بازارهای خارجی برای محصولات زراعتی، مدیریت بهتر منابع آبی و حمایت از تولیدات داخلی را از مهمترین راهکارهای توسعه اقتصاد زراعتی عنوان کردند.
همچنان توسعه آموزشهای تخنیکی و مسلکی، ایجاد پارکهای صنعتی، حمایت از صنایع داخلی، توسعه صادرات صنعتی، استفاده مؤثر از منابع طبیعی، فراهمسازی تسهیلات لازم برای سرمایهگذاران، تقویت سیستم بانکی و جلب سرمایهگذاری داخلی و خارجی از جمله راهکارهای اساسی برای رشد اقتصاد صنعتی دانسته شد.
در پایان این مناظره، اشتراککنندگان بر ضرورت توجه جدی دولت، نهادهای آموزشی و سکتور خصوصی به توسعه همزمان اقتصاد زراعتی و صنعتی تأکید کرده و ابراز امیدواری کردند که با استفاده درست از ظرفیتهای موجود، افغانستان بتواند به سوی خودکفایی اقتصادی، کاهش فقر و ایجاد فرصتهای پایدار کاری حرکت کند.
مؤسسه مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان از همکاری و میزبانی دانشگاه خاتمالنبیین، حضور استادان، کارشناسان، پژوهشگران و اشتراک فعال محصلان قدردانی کرده و بر تداوم برگزاری برنامههای علمی و اقتصادی بهمنظور ارتقای سطح آگاهی و گسترش فرهنگ گفتوگوی علمی در کشور متعهد است.