جنوری 2026
چشمانداز اقتصادی افغانستان، یک ابتکار خلاقانه از موسسه مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان (AELSO) است که مهمترین و آخرین رویدادهای اقتصادی افغانستان را در یک ماه اخیر، منعکس میکند.
با مطالعه این ماهنامه اقتصادی که به سه زبان (پشتو، دری و انگلیسی) تهیه و ترتیب شده است، شما میتوانید دید گستردهتری از اقتصاد افغانستان داشته باشید.
سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو) و بانک توسعه آسیایی از آغاز طرحی به ارزش ۱۰۰ میلیون دالر برای تقویت امنیت غذایی و تغذیه، و بازسازی معیشتهای کشاورزی بیش از یک میلیون تن از اقشار آسیبپذیر در افغانستان خبر دادند.
این برنامه دوساله قرار است به حدود ۱۵۱ هزار خانواده — معادل تقریبی ۱.۰۶ میلیون تن — کمک کند. مشمولان این کمکها شامل بازگشتکنندگان از پاکستان و ایران، جوامع میزبان، و خانوادههای آسیبدیده از زلزلهها و سیلابهای اخیر هستند.
فائو میگوید که این طرح با هدف بازسازی نظامهای تولید کشاورزی که بر اثر بحرانهای متداخل دچار اختلال شدهاند، حفاظت از دامها و احیای منابع معیشتی در مناطق روستایی طراحی شده است؛ مناطقی که اقتصاد آنها در معرض فشار فزاینده قرار دارد.
کشاورزی همچنان ستون فقرات اقتصاد روستایی افغانستان است، اما با چالشهایی چون بهرهوری پایین، دسترسی محدود به نهادهها و بازارهای محدود روبهرو است. بلایای طبیعی مکرر باعث تخریب گسترده محصولات، دامها و سامانههای آبیاری شده و بازگشت گسترده مهاجران نیز فشار مضاعفی بر جوامع آسیبپذیر وارد کرده است.
فائو هشدار داده که با وجود کمکهای غذایی گسترده در اوج بحران گرسنگی، شرایط بار دیگر رو به وخامت گذاشته است. برآوردها نشان میدهد که در سال ۲۰۲۶، حدود ۱۷.۴ میلیون تن در افغانستان با ناامنی غذایی شدید روبهرو خواهند بود که از این میان، ۴.۷ میلیون تن در وضعیت اضطراری قرار دارند — وضعیتی که با کمبود شدید غذا و نرخ بالای سوءتغذیه حاد مشخص میشود.
همچنین فائو هشدار داده که تداوم خشکسالی همراه با اثرات احتمالی پدیده اقلیمی «لانینا» — شامل بارندگی کمتر از حد معمول و دمای بالاتر در اوایل سال ۲۰۲۶ — ممکن است بحران امنیت غذایی را بیش از پیش تشدید کند.
این طرح تازه بر اقدامات اقلیمیمحور و مردممحور تمرکز دارد که هدف آن افزایش تولید کشاورزی، بهبود تغذیه و تنوعبخشی به منابع معیشتی روستایی است. در این میان، خانوادههای زنسرپرست و ولایتهایی که بیشترین آسیب را از بحرانهای اقلیمی و اقتصادی دیدهاند، در اولویت قرار دارند.
این برنامه در ادامه همکاریهای پیشین فائو و بانک توسعه آسیایی اجرا میشود. از سال ۲۰۲۲، بانک توسعه آسیایی حدود ۲۶۵ میلیون دالر کمک بلاعوض از طریق فائو برای حمایت از تولیدات کشاورزی و کاهش ناامنی غذایی در افغانستان اختصاص داده است.
فائو میگوید تاکنون از طریق این همکاری، حدود ۵.۶ میلیون تن از اقشار آسیبپذیر تحت پوشش قرار گرفتهاند، و بیش از ۸۴۱ هزار خانواده موفق به احیای تولیدات زراعی و دامی و تثبیت زنجیرهٔ تأمین مواد غذایی شدهاند.
کو دونگیو، مدیرکل فائو، گفت این همکاری نتایج ملموسی به همراه داشته، از جمله افزایش بازده محصولات کشاورزی و بهبود وضعیت دامداری در میان خانوارهای روستایی.
به گفته این نهاد ملل متحد، «با حدود ۲۰۰ دالر میتوان یک بسته کشت گندم تأمین کرد که غذای یک خانوادهٔ هفتنفره را برای یک سال کامل تأمین میکند». همچنین، کشاورزانی که از بذرهای گواهیشده استفاده کردهاند، بهطور متوسط ۲۷ درصد افزایش محصول داشتهاند و توانستهاند بذر مازاد برای فصلهای آینده ذخیره کنند.
فائو تأکید کرده که این ابتکار فراتر از کمکهای اضطراری طراحی شده و هدف آن، ایجاد تابآوری بلندمدت برای خانوادهها در یکی از بحرانیترین زمینههای امنیت غذایی در جهان است.
دفتر نمایندگی اتحادیه اروپا در کابل گفته است که این اتحادیه با سرمایهگذاری ۱۵ میلیون یورو، مرحله دوم طرح «دسترسی شرکتهای کوچک و متوسط به منابع مالی برای معیشت در افغانستان» موسوم به «مالا ۲» را آغاز کرده است.
به گفته اتحادیه اروپا، این برنامه با همکاری بنیاد تضمین اعتبار افغانستان اجرا میشود و هدف آن افزایش تابآوری اقتصادی، تقویت معیشت پایدار و بهبود دسترسی کسبوکارهای کوچک و متوسط به منابع مالی در افغانستان است.
این اتحادیه امروز پنجشنبه، در بیانیهای افزوده است که مرحله دوم این طرح بر پایه دستاوردهای مرحله نخست که در سال ۲۰۲۵ پایان یافت، طراحی شده است.
اتحادیه اروپا گفته است که در چارچوب «مالا ۲»، تمرکز ویژهای بر تأمین مالی سبز و اقلیمی، حمایت از بازگشتکنندگان، فعالان بخش کشاورزی و شرکتهای تحت سرپرستی زنان، بهویژه در مناطق محروم، در نظر گرفته شده است.
گسترش قرضهدهی از طریق سازوکارهای تضمین، ظرفیتسازی برای بنگاههای کوچک، توسعه محصولات مالی اسلامی و افزایش دسترسی دیجیتال به خدمات بانکی از دیگر اهداف این طرح عنوان شده است.
اریک بووم، رئیس بخش همکاریهای هیئت اتحادیه اروپا در افغانستان، گفته است که اتحادیه اروپا همچنان به حمایت از رشد اقتصادی و ایجاد شغل در افغانستان متعهد است. به گفته او، مرحله نخست طرح مالا از بیش از ۵۵ هزار شغل حمایت کرده و ۶۸ میلیون یورو منابع مالی را بسیج کرده بود.
همزمان، مسئولان برخی نهادهای مالی همکار این برنامه تأکید کردهاند که تضمینها، کمکهای فنی و دیجیتالیسازی، نقش مهمی در بهبود دسترسی کسبوکارهای کوچک و متوسط به منابع مالی و کاهش هزینههای خدمات بانکی در افغانستان خواهد داشت.
طلای سرخ افغانستان با رنگ و مزه ویژه، همچنان در جهان بیرقیب است.
زعفران هرات برای دهمین سال متوالی، از سوی انستیتوت جهانی ذایقه، عنوان باکیفیتترین زعفران جهان را از آن خود کرده است.
این رقابت در شهر بروکسل، پایتخت بلجیم، میان چهار کشور عمده تولیدکننده زعفران جهان شامل افغانستان، ایران، اسپانیا و یونان، برگزار شده بود.
جلیل احمد ملکی، مسوول یکی از شرکتهای زعفران در هرات، گفت: «انستیتوت جهانی ذایقه هر سال از کشورهایی که در حوزه زعفران فعالیت دارند، نمونه میخواهد. پس از آزمایش و بررسی نمونهها، کیفیت زعفران هر کشور مشخص میشود. در این رقابت کشورهای دیگر نیز حضور داشتند، اما خوشبختانه مقام نخست نصیب ما شد.»
سید مسعود، مسوول یکی دیگر از شرکتهای زعفران در هرات، افزود: «خواست ما از امارت اسلامی این است که در زمینه صادرات زعفران با تاجران ملی همکاری کند و زمینه انتقال سریع، با اطمینان و ارزان را برای آنان فراهم سازد.»
زعفران هرات در بازارهای جهانی مشتریان زیادی دارد.
بهگفته مسوولان محلی، در ماههای اخیر صادرات زعفران افغانستان به کشورهای مختلف افزایش یافته است.
عبدالخالق خدادادی، مسوول کنسرسیوم زعفران افغانستان، گفت: «بیشتر کشورهای جهان علاقهمندی زیادی به زعفران افغانستان دارند. دلیل این علاقهمندی، طبیعی بودن و کیفیت بالای زعفران ما است. اکثر کشورها خواهان خرید زعفران افغانستان هستند.»
مسوولان محلی در هرات میگویند که در سالهای اخیر روند گردآوری و فرآوری زعفران در این ولایت بهگونه معیاری انجام میشود. افزایش صادرات و قیمت زعفران باعث شده است که کشاورزان هراتی بیشتر به کشت این گیاه علاقهمند شوند.
محمد ابراهیم عادل، رییس اتحادیه زعفران افغانستان، اظهار داشت: «زعفران یک گیاه تجارتی است. میتوانم بگویم که امسال بیش از ۱۵۰۰ هکتار زمین به کشت زعفران افزوده شده است. تاجران، دهقانان و صنعتکاران در این زمینه تشویق شدهاند.»
بر اساس آمارهای اتحادیه زعفران افغانستان، امسال بیش از ۴۰ تن زعفران در کشور برداشت شده است.
به گفته مسوولان این اتحادیه، ۱۲ هزار هکتار زمین در سراسر کشور زیر کشت زعفران قرار دارد و بیش از ۸۰ هزار تن در فرآیند کشت و برداشت زعفران مصروف کار هستند.
این نمایشگاه که همچون یکی از بزرگترین رویدادهای جهانی در بخش صنعت غذا و نوشیدنی شمرده میشود، امسال نمایندههای ۱۹۵ کشور جهان در آن حضور داشتند.
در این نمایشگاه، بیش از ۱۰ غرفهدار افغان نیز فرآورده های افغانستان به شمول میوههای خشک را به نمایش گذاشتند.
زلمی بهادری، غرفه دار افغان در این باره گفت: «بیایید در نمایشگاهها شرکت کنید که در تمام بازارهای جهانی محصولات ما بیشتر شود.»
محمدربی زمانی، یکی دیگری از غرفه داران افغان در این باره افزود: « بسیار یک دستاوردی بزرگی داشتیم و از حکومت امارت اسلامی به ویژه وزارت صنعت و تجارت میخواهیم که زمینههای بیشتری را برای ما فراهم کند.»
در همین حال، رییس شورای بازرگانان افغان در امارات متحدهی عربی، شرکت تاجران افغان در این نمایشگاه را بااهمیت دانسته و میگوید که معرفی فرآوده های افغانستان در چنین رویدادهایی میتواند به افزایش صادرات و تقویت جایگاه تولیدات کشور در بازارهای جهانی کمک کند.
حاجی عبیدالله صدرخیل، رییس شورای بازرگانان افغان در امارات متحدهی عربی، در این باره میگوید: «۳۱ سال میشود که امارات متحدهی عربی این نمایشگاه را راهاندازی میکند و در این تمام شرکتها به شمول افغانستان استفاده میکند و برای خود بازریابی میکنند.»
عبدالقاسم امرخیل، رییس اتحادیهی صادرکنندگان میوهی خشک افغانستان، در این باره میافزاید: «تجاران افغان الحمدالله بسیار دستاوردها دارند و قراردادهای بزرگی را امضاء کردند و تلاش ما این است که در سالهای بعدی غرفههای بیشتری به افغانها بیگیریم.»
این نمایشگاه همهساله در اواخر ماه جنوری بههدف معرفی، بازاریابی و گسترش تجارت جهانی صنعت غذا و نوشیدنی در شهر دبیِ امارات متحدهی عربی برگزار میشود و بر پایهی معلومات نمایندههای کشورها، امسال ۱.۵ میلیون تُن مواد غذایی در آن به نمایش گذاشته شد.
وزارت صنعت و تجارت اعلام کرده که افغانستان در سال ۲۰۲۵ میلادی، ۳۱۷ هزار و ۵۱۷ تُن میوهی تازه صادر کرده است.
بر اساس اطلاعات این وزارت، ارزش این میزان میوه، ۱۴۲ میلیون دلار بوده و به کشورهای امارات متحده عربی، ترکیه، پاکستان، اروپا و آسیای میانه صادر شده است.
این میوهها شامل سیب، انار، زردآلو، انگور، خربوزه، تربوز، انجیر و دیگر انواع میوهها بوده که به کشورهای همسایه، منطقه و سایر نقاط جهان ارسال شدهاند.
با این حال، اتاق زراعت و مالداری میگوید که بستهشدن گذرگاههای تجاری و مشکلات ترانسپورتی و ترانزیتی در سال جاری، بهشکل چشمگیری بر صادرات میوههای تازه تأثیر منفی گذاشته است.
وسیم صافی، رییس هیات عامل اتاق زراعت و مالداری گفت: «فعلاً صادرات ما جریان دارد، اما مشکلات ما در بخش ترانسپورت و هزینههای انتقال است. پیش از این میتوانستیم در کوتاهترین زمان به بازارها برسیم، اما اکنون مجبور هستیم از طریق چابهار یا بندرعباس صادرات انجام دهیم.»
در همین حال، برخی از آگاهان اقتصادی با اشاره به کشاورزیمحور بودن اقتصاد افغانستان، تأکید دارند که در کنار توسعهی بازارها، باید به فرآوری محصولات کشاورزی نیز توجه جدی صورت گیرد.
شمسالرحمان احمدزی، آگاه اقتصادی، گفت: «برخی محصولات تجاری امسال با مشکل مواجه شدند. ما میتوانیم برای آینده برنامهریزی مؤثری داشته باشیم. باید سردخانههای معیاری بسازیم تا محصولات زراعتی بهدرستی نگهداری شوند، و همچنین مسیرهای جایگزین برای صادرات فراهم کنیم.»
میرشاکر یعقوبی، آگاه دیگر اقتصادی، گفت: «باید توجه بیشتری به مسیرهای جایگزین داشته باشیم و بنادری را که تاکنون کمتر مورد استفاده قرار گرفتهاند، در اولویت قرار دهیم.»
با آنکه وزارت صنعت و تجارت در مورد مقایسهی حجم و ارزش صادرات میوهی تازه در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ آماری ارایه نکرده، اما بستهشدن گذرگاههای تجاری میان افغانستان و پاکستان در سال ۲۰۲۵، سبب فاسدشدن بخشی از فرآوردههای کشاورزی و کاهش قیمت فروش آنها در بازار داخلی شده است.
همایش یکروزهی بینالمللی روابط متقابل بانکداری با همکاری اتاق تجارت افغان–امریکا و سایر حامیان در دبی برگزار شد.
این همایش، که با حضور دهها بانک بینالمللی، نمایندگان جامعه جهانی، تاجران و سرمایهگذاران افغان برگزار گردید، بر ایجاد گفتوگو میان بانکهای افغانستان و شرکای خارجی با هدف گسترش همکاریهای بانکی و تسهیل در انتقالات مالی و تجارتی متمرکز بود.
نجیبالله امیری، رئیس اجرایی اتحادیه بانکهای افغانستان، گفت: «اشتراککنندگان از پیشرفتهای اخیر سکتور بانکی افغانستان ستایش کردند و بهطور واضح تأکید شد که سکتور بانکی افغانستان تحت تحریمهای بینالمللی قرار ندارد. همچنین بیان گردید که بانکهای افغانستان سالانه صدها میلیون دالر با بازار تجارت بینالمللی تبادل مالی منظم دارند.»
حاجی عبیدالله صدرخیل، رییس شورای بازرگانان افغان در امارات متحده عربی، با اشاره به اینکه ۸۵ درصد از بازرگانان بزرگ افغانستان در دبی زندگی میکنند، برگزاری این همایش را برای بخش بانکی کشور بسیار مهم خواند.
او گفت: «این رویداد بسیار مهم است. بیش از یک سال برای برگزاری آن کار شد. قصد داشتیم این کنفرانس را زودتر برگزار کنیم، اما با تأخیر مواجه شد و خوشبختانه امروز برگزار گردید. این برنامه برای بخش بانکی ما اهمیت ویژهای دارد.»
در همین حال، شماری از بازرگانان افغان در این همایش از سرمایهگذاران خارجی خواستند که از فرصتهای موجود برای سرمایهگذاری در افغانستان بهره بگیرند.
احسانالله کامهوال، رییس اتحادیه بازرگانان افغان در استانبول، گفت: «امروز در افغانستان فرصت بسیار خوبی برای سرمایهگذاری وجود دارد و از همه میخواهیم که بدانند در چنین بحرانهایی فرصتها افزایش مییابند؛ پس در افغانستان سرمایهگذاری کنید.»
بهگفتهی اتحادیه بانکهای افغانستان، در پایان این همایش از بانکهای بینالمللی و جامعه جهانی خواسته شد که با تقویت و احیای روابط متقابل بانکی، از ثبات و توسعهی بخش بانکی افغانستان پشتیبانی کنند.
همایش ملی تحت عنوان «فرصتها و چالشهای کارآفرینی در افغانستان» از سوی یک دانشگاه خصوصی در کابل، بهمنظور شناسایی و بررسی فرصتها و چالشهای کارآفرینی برگزار شد.
در این برنامه، مسوولان برگزارکننده پافشاری کردند که کارآفرینی یکی از مهمترین رکنهای آیندهی افغانستان و از نیازهای پایهای برای بقا، رشد و پایداری اقتصاد کشور بهشمار میرود.
علیاحمد یوسفی، رییس دانشگاه برگزارکنندهی برنامه، در این برنامه گفت:«امیدوار هستم که این همایش ملی بستری برای گفتوگوهای علمی، زمینهساز همکاری علمی، بین نهادهای علمی و گام موثر در مسیر خودکفایی کشور باشد.»
در این برنامه، معین وزارت اقتصاد نیز گفت که کارآفرینی در افغانستان با چالشها و مانعهای جدی روبهروست که ریشهی بسیاری از آنها به دههها جنگ، درگیری و اشغال کشور بازمیگردد.
عبداللطیف نظری افزود که یکی از چالشهای مهم، محدودبودن داراییهای افغانستان است که بهدلیلهای سیاسی مسدود شده و منفعتهایآن از دسترس مردم افغانستان خارج شده است.
او همچنان در بارهی موقعیت راهبردی افغانستان در منطقه افزود که کشورها تلاش داشتند این فرصت را محدود کنند؛ مگر بهگفتهی او خنثا شد.
آقای نظری افزود: «در حال هم دارایی مردم افغانستان و مسدود است و هم مفاد که از این دارایی که باید در اختیار مردم ما قرار بیگیرد، بنابراین در این ارتباط در سطحهای دیپلماتیک تلاش در جریان است که بتوانیم این پولها را آزاد کنیم.»
از سوی دیگر، شماری از استادان دانشگاه در این برنامه بر اهمیت برگزاری چنین همایشهایی پافشاری کردند و افزودند که ارایهی نظریههای علمی زیر یک چتر مشترک میتواند راهحلهایی برای کاهش میزان بیکاری در کشور فراهم کند.
محمدشریف حیدری، استاد دانشگاه، در این باره گفت: «کار آفرینی در واقع یکی از پوتانسیلهای است که میتواند کمک موثر برای توسعه و رشد افغانستان وایجاد ظرفیت کار و اشتغال برای فارغ التحصیلان در کشور کند.»
ذبیحالله اقبال، یکی دیگری از استادان دانشگاه، در این باره افزود: « بیشتر این همایش که برگزار شد، دادن روحیهی کار آفرینی به مردم افغانستان است و یک روحیهی مثبتی که چقدر فرصتها در کشور وجود دارد.»
در سالهای اخیر همایشهایی در بارهی کاریابی و ایجاد اشتغال در کشور در حالی برگزار میشود که شهروندان بهویژه جوانان همواره از کمبود شدید زمینههای کاری انتقاد کردهاند.
در مورد چشمانداز اقتصادی افغانستان بیشتر بخوانید.
منابع این ماهنامه را مشاهده کنید.
© 2023 حق نشر برای موسسه مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان محفوظ است.