د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګریزو او ترانزیټي لارو له تړل کېدو پوره ۳۰۰ ورځې تېرېږي. په دغو ورځو کې افغانستان د سمندر له لارې خپله ټولو ستره صادراتي او ارزانه ترانزیټي لاره بایللې؛ بلخوا پاکستان هم نه یوازې د افغانستان له نغد وارداتي بازاره بې‌برخې شوی، بلکې منځنۍ اسیا ته یې هم د خپلو توکو د لېږد ترانزیټي مسیر پرې شوی دی.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه وایي، د بندرونو بندېدو د سوداګریزو مالونو د لېږد وخت او لګښتونه خورا زیات کړي او ملي سوداګر له جدي مشکلاتو سره لاس او ګرېوان دي.

د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په ۱۲مه، د افغانستان او پاکستان ترمنځ ټولې سوداګریزې لارې وتړل شوې.

په ځانګړي ډول په ننګرهار کې د تورخم، په کندهار کې د سپین بولدک، په پکتیا کې د خرلاچي، په پکتیکا کې د انګور اډې او په خوست کې د غلام خان ترانزیټي بندرونه چې د دواړو هېوادونو ترمنځ خورا مهمې لارې وې، همدا مهال بندې دي.

د افغان سوداګرۍ او پانګونې خونه زیاتوي چې سوداګر اوس خپل وارداتي مالونه د شمال له اوږدو او ګرانو لارو په درنو لګښتونو افغانستان ته واردوي.

بلخوا پاکستاني سوداګر هم د افغانستان له لارې منځنۍ اسیا ته د توکو په لېږد کې له جدي مانع سره مخ دي.

د سوداګرۍ او پانګونې خونې د مدیره هیئت غړی خانجان الکوزی وایي: «په روان کال کې له هغه وخته چې د پاکستان په کراچۍ بندر کې ستونزې پیدا شوې، زموږ ننګونې ورځ تر بلې ډېرې شوې او د توکو لېږد رالېږد، په ځانګړي ډول صادرات او واردات له جدي خنډونو سره مخ شوي دي.»

د یوه باروړونکي موټر چلوونکی وایي: «دا کار نه یوازې موټرچلوونکو ته، بلکې عامو خلکو ته هم دروند زیان دی. له حکومتونو زما غوښتنه دا ده چې لاره پرانیزي؛ موټرچلوونکو چې څه ناڅه شتمني درلوده، له لاسه یې ورکړه. الله دې رحم وکړي.»

د نړیوال بانک د میاشتنیو راپورونو موندنې ښیي چې له پاکستان سره د طالبانو د لفظي او عملي نښتو له امله، افغانستان خپل پخوانی او تر ټولو لوی صادراتي بازار بایللی دی.

د نړیوال بانک د ارقامو له مخې، د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر له ۱۲مې وړاندې د افغانستان او پاکستان سوداګریزه کچه نږدې ۱.۲ میلیارد ډالرو ته رسېده؛ خو اوس د هغو هېوادونو په لیست کې چې افغانستان ورسره سوداګري لري، د پاکستان نوم خورا ټیټ پریوتی دی.

د دواړو هېوادونو ترمنځ په هغې شپږ میاشتنۍ موده کې د ۱.۲ میلیارد ډالرو سوداګرۍ له ډلې، ۳۱۸.۹ میلیونه ډالره د افغانستان صادرات او ۸۳۲ میلیونه ډالره له پاکستانه افغان بازار ته واردات وو.

د ترانسپورت او هوانوردۍ پخوانی وزیر حمیدالله فاروقي په دې اړه وایي: «د افغانستان مهم او باقاعده صادرات لکه تازه او وچې مېوې، سابه او درملیز بوټي د پاکستان یا د هغې له لارې د هند بازارونو ته تلل، چې له بده مرغه اوس ورته له جدي ننګونو سره سره په سیمه کې بېړنی بدیل بازار هم نشته.»

سکاره، پنبه، تالک ډبره، او موسمي مېوې لکه انار او انګور پاکستان ته د افغانستان لومړني صادراتي توکي وو؛ بلخوا غلې دانې، درمل، بوره، ودانیز توکي، پلاسټیک او المونیم له پاکستانه افغان بازار ته واردېدل.

خو د لارو له بندېدو وروسته د دواړو هېوادونو ولسونه د دغو توکو د بیو له لوړېدو خورا زیانمن شوي دي.

د کابل اوسېدونکی عبدالهادي وایي: «د بېلګې په توګه خوراکي توکي او وریژې؛ د وریژو یوه بورۍ چې ۲۵۰۰ افغانۍ وه، اوس ۳۵۰۰ ته رسېدلې ده. زه خپله مېوه پلورونکی یم، د ام کارټن به ما په ۲۴۰۰ يا ۲۵۰۰ افغانۍ پلوره، خو سږ کال مو د ګرانیو له امله بیخي راوړلای هم نشوای.»

اوس مهال هندوستان د افغاني صادراتو پر تر ټولو ستر مقصد بدل شوی دی. لکه څنګه چې د نړیوال بانک وروستی راپور ښیي، د تېرې جون میاشتې پر مهال د افغانستان د ټول صادراتي بهیر ۳۴ سلنه برخه یوازې هند ته شوې ده.