افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام «یوان‌ډي‌پي» استازی سټېفن رودریګز له طلوع نیوز سره په مرکه کې ویلي، له څلورو لسیزو جګړو او کړکېچونو سره سره، د افغانستان عمومي وضعیت د ښه‌کېدو په حال کې دی؛ خو جدي اقتصادي، اقلیمي او ټولنیزې ننګونې لا هم پر خپل ځای دي.

د هغه په خبره یوان‌ډي‌پي خپل اصلي تمرکز پر درېیو برخو کړی چې د بیخ‌بنسټونو پراختیا، اقتصادي وده او کارموندنه، او دغه راز له اقلیمي بدلونونو سره مبارزه په‌کې شامله ده.

رودریګز زیاتوي چې په وروستیو کلونو کې نږدې دوه میلیونه کسان له روغتیايي او ښوونیزو خدمتونو برخمن شوي او تر لسو میلیونو زیاتو نورو له هغو پروژو ګټه اخیستې ده چې یوان‌ډي پي پرې پانګونه کړې ده.

هغه ویلي: «بې له شکه وضعیت د ښه کېدو په حال کې دی او دا یو مثبت بدلون دی، څلوېښت کاله جګړو او ناامنیو د هېواد په ډېرو سیمو کې د خلکو او زموږ، یعنې نړۍوالو بنسټونو تګ‌ – راتګ ستونزمن کړی و؛ داسې وضعیت چې پر سوداګرۍ او د کاروبار پر پیلولو یې هم اغېز کړی و، له همدې امله، موږ د مثبتو پرمختګونو شاهدان یو؛ بنسټیز کارونه روان دي، اقتصاد د ثبات پر لور روان دی، د حکومت عواید زیات شوي او فساد کم شوی دی.»

د نوموړي په خبره، یوان‌ډي‌پي اقتصادي برخه کې په افغانستان کې د څه باندې ۸۰ زرو وړو او منځنیو کاروبارونو ملاتړ کړی چې پایله کې یې تر ۴۰۰ زرو زیات کاري فرصتونه رامنځته شوي دي، خو ټینګار کوي چې اوسنۍ اقتصادي وده چې نږدې ۱.۹ سلنه ده، د بې‌وزلۍ او بې‌کارۍ د کمولو لپاره بسنه نه کوي او افغانستان د اړتیاوو د پوره کولو لپاره له ۶ تر ۷ سلنې پورې اقتصادي ودې ته اړتیا لري.

سټېفن روزدریګز زیاته کړه: «کله چې میلیونه افغانان بېرته هېواد ته راستنېږي، نږدې یو میلیارد ډالره بشري مرستې کمېږي او طبیعي افتونه لکه سېلابونه هم شته، اقتصاد تر سخت فشار لاندې راځي، له همدې امله، د فقر د کمولو او د هغو میلیونو افغانانو لپاره د کار د فرصتونو د رامنځته کولو لپاره چې کار ته اړتیا لري، اړتیا ده چې اقتصاد په چټک ډول وده وکړي.»

رودریګز، هېواد کې د ښځو پر مشارکت محدودیتونه د اقتصاد پر وړاندې د فشار له اصلي عواملو وبلل او ویې ویل چې د یوان‌ډي‌پي د څېړنو له مخې، افغانستان ښايي د ۲۰۲۴ او ۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د ښځو د نه مشارکت له امله نږدې یو میلیارد ډالره اقتصادي زیان وګالي. 

هغه زیاته کړه چې تر دې دمه له شاوخوا ۷۸ زرو ښځينه پانګوالو ملاتړ شوی، خو دا شمېر د هېواد د نفوس پرتله بسنه نه کوي او باید څو برابره زیات شي.

د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام استازي وویل: «محدودیتونه شته، سږکال مو یوه څېړنه ترسره کړه، د هېواد له ګوټ ګوټه د متشبثینو او پانګوالو غږونو ته مو غوږ ونیو، د زرګونو کسانو خبرې مو اورېدلې او هغوی موږ ته ډېرې موارد ویلي دي، د تګ‌ – راتګ محدودیتونه او په سفرونو کې د محرم اړتیا د دوی د سوداګرۍ لګښتونه لوړ کړي دي. دغه راز، هغوی وایي چې نارینه سوداګر له ښځينه سوداګرو سره راکړې – ورکړې ته حاضر نه دي.»

د یوان‌ډي‌پي استازي دغه راز خبرداری ورکړی چې اقلیمي بدلونونه، د اوبو کمښت او تر ۲۰۳۰ میلادي کال پورې په کابل کې د اوبو د وچېدو ګواښ یو بېړنی وضعیت رامنځته کوي. هغه په پای کې یادونه وکړه چې یوان‌ډي‌پي په ۲۰۲۵ کال کې نږدې ۱۵۰ میلیونه ډالر بودجه لري، خو د پروګرامونو د اغېزناک دوام لپاره لږ تر لږه ۳۰۰ میلیونه ډالرو ته اړتیا ده او د بشري مرستو د کمېدو له امله د مالي سرچینو برابرول لا هم د یوې سترې ننګونې په توګه پاتې ده.